The Cave

Evrim Barut 

Günlük yaşantımızın eksilmez bir parçası olan cep telefonlarımıza gün içerisinde belki de yüzlerce bildirim geliyor. Gerek SMS yoluyla gerekse de sosyal medya platformları üzerinden bize ulaşan iletileri gerçekten kontrol ediyor muyuz? 

Örneğin, “Bunu hemen herkesle paylaş!” şeklindeki mesajları iletirken ne kadar düşünüyoruz? Ya o mesajda yer alan bilgi yanlışsa? Düşünmediğimiz bir eylem sonucunda farkında olmadan birçok kişiye yanlış bilgi yayıyor olabilir miyiz? Evet, olabiliriz. Üstelik bu azımsanmayacak kadar sık yaşanan bir senaryo. Günümüzde en büyük tehlike, bilgiye ulaşamamak değil; yanlış bilgiye çok kolay ulaşmak.

Dezenformasyon, yani bilerek ve isteyerek yayılan yanlış bilgi, çağımızın en görünmez ama en etkili sorunlarından biri hâline geldi. Dijital çağın getirdiği globalleşme ile bugün yanlış bir haber saniyeler içinde milyonlara ulaşabiliyor. Üstelik çoğu zaman doğruymuş gibi sunulduğu için fark edilmesi de kolay olmuyor.

Bunu günlük hayatta sık sık görüyoruz. Sosyal medyada dolaşan “Bu gece büyük bir tehlike var” gibi kaynağı belirsiz mesajlar kısa sürede panik yaratabiliyor. Ya da yıllar önce çekilmiş bir fotoğraf, sanki bugün yaşanmış gibi sunulabiliyor. Aynı şekilde, ünlü kişilere ait olmayan sözler onların adıyla paylaşıldığında daha inandırıcı hâle geliyor. Bu durum gerçeğe erişimi gittikçe zorlaştırıyor. Artık gerçek kendiliğinden görünür değil; onu aramak gerekir.

Dezenformasyondan kaçınmak imkansız değil elbette. Bilinçli bir tüketici olabilmek için internette gezinirken dikkat edilmesi gereken bazı unsurlar bulunuyor: 

• Bilginin kaynağı güvenilir olmalı. Kaynak kontrolü yapmayı unutma.
• İlgi çekmek için sansasyonel ve gerçeği saptıran başlıklar seçilmiş olabilir. İçeriğin tamamını okumadan geçme.
• Güncel bir olayı andıran, eski bir haber dolaşıma yeniden sokulmuş olabilir. Tarihi kontrol et. 
• İçeriği tükettikten sonra hislerini sorgula. Duygularının içerik yazarı tarafından yönlendirilmediğinden emin ol. Yanlı yazılmış bir metin okuyor olabilirsin.
• Paylaşmadan önce düşünmeyi unutma.